Faillissement voorkomen: welke mogelijkheden hebben ondernemers?
Een dreigend faillissement betekent niet automatisch dat een onderneming geen toekomst meer heeft. Er bestaan wettelijke regelingen die zijn bedoeld om ondernemingen de mogelijkheid te bieden hun financiële problemen op te lossen voordat een faillissement onvermijdelijk wordt.
De Nederlandse wet kent verschillende instrumenten waarmee ondernemers een faillissement mogelijk kunnen voorkomen. Welke regeling het meest geschikt is, hangt af van de financiële situatie van de onderneming.
De Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA), een buitengerechtelijke schuldregeling en surseance van betaling zijn de belangrijkste mogelijkheden om een faillissement af te wenden. In deze blog leest u hoe deze regelingen werken, wanneer zij kunnen worden ingezet en wat de rechtspraak hierover zegt.
1. Buitengerechtelijke schuldregeling
Voordat een onderneming gebruikmaakt van een wettelijke regeling, wordt vaak eerst geprobeerd om buiten de rechter om afspraken met schuldeisers te maken. Denk bijvoorbeeld aan betalingsregelingen, gedeeltelijke kwijtschelding van schulden of aangepaste betalingsvoorwaarden.
Wanneer schuldeisers bereid zijn mee te werken, kan een onderneming haar financiële positie herstellen zonder dat een formele insolventieprocedure nodig is.
2. De WHOA
De WHOA maakt het mogelijk om buiten faillissement een onderhands akkoord aan schuldeisers en aandeelhouders aan te bieden.
De regeling bevat verschillende instrumenten die een herstructurering kunnen ondersteunen. Zo kan de rechtbank een herstructureringsdeskundige aanwijzen (artikel 371 lid 1 Fw), kan een afkoelingsperiode worden gelast waardoor onder meer faillissementsverzoeken tijdelijk kunnen worden geschorst (artikel 376 lid 1 Fw) en kunnen voorzieningen worden getroffen ter bescherming van de belangen van schuldeisers (artikel 379 lid 1 Fw).
Wanneer de rechtbank het akkoord homologeert, wordt dit bindend voor de betrokken partijen (artikelen 383 lid 1 en 385 Fw).
Daarnaast biedt de WHOA mogelijkheden om overeenkomsten aan te passen of te beëindigen wanneer dat noodzakelijk is voor de voortzetting van de onderneming (artikel 373 lid 1 Fw). Ook biedt de wet bescherming tegen de faillissementspauliana voor bepaalde rechtshandelingen die noodzakelijk zijn voor de herstructurering (artikel 42a lid 1 Fw).
3. Surseance van betaling
Een ondernemer die verwacht zijn opeisbare schulden niet meer te kunnen voldoen, kan surseance van betaling aanvragen (artikel 214 lid 1 Fw). Surseance van betaling is tijdelijk uitstel van betaling. Het is bedoeld om een onderneming ademruimte te geven zodat zij haar financiële problemen kan oplossen zonder direct failliet te gaan. Het gaat hier dus niet om kwijtschelding van schulden.
Na een verzoek om surseance van betaling verleent de rechtbank in eerste instantie meestal een voorlopige surseance (artikel 215 lid 1 Fw). Vervolgens beoordeelt de rechtbank of de onderneming voldoende uitzicht heeft op herstel. Alleen als dat het geval is, wordt de voorlopige surseance omgezet in een definitieve surseance. Bestaat er een gegronde vrees dat schuldeisers worden benadeeld of uiteindelijk niet betaald zullen worden, dan kan de rechtbank de definitieve surseance weigeren (artikel 218 lid 2 Fw).
Tijdens de surseance kan bovendien een akkoord aan schuldeisers worden aangeboden (artikel 252 Fw). De ondernemer kan bijvoorbeeld zeggen: "Ik kan niet de volledige €100.000 betalen, maar wel €70.000. Als jullie daarmee instemmen, kan mijn onderneming blijven bestaan."
Hoewel surseance van betaling nog steeds bestaat, wordt deze regeling in de praktijk minder vaak gebruikt dan de WHOA. Dat komt doordat de WHOA meer mogelijkheden biedt om een onderneming succesvol te herstructureren.
Wat zegt de rechtspraak
De rechtspraak laat vooral zien dat de WHOA een effectief instrument kan zijn wanneer een onderneming zich in een situatie van dreigende insolventie bevindt (ECLI:NL:RBDHA:2026:700, ECLI:NL:RBNNE:2026:820, ECLI:NL:RBROT:2025:4555, ECLI:NL:RBDHA:2025:3043, ECLI:NL:RBZWB:2024:9378.
Uit laatstgenoemde uitspraak blijkt dat een onderneming haar lopende verplichtingen nog kan nakomen, terwijl zonder akkoord een faillissement toch onafwendbaar is (ECLI NL:RBAMS:2024:4424).
De grenzen van de WHOA blijken eveneens uit ECLI:NL:HR:2022:328 (AHG/Pensioenfonds H C). De Hoge Raad oordeelde dat vorderingen van een bedrijfstakpensioenfonds wegens achterstallige pensioenpremies buiten de reikwijdte van de WHOA vallen. Ook een afkoelingsperiode kan zich daarom niet tot deze vorderingen uitstrekken.
Conclusie
Om een faillissement te voorkomen bestaan voor ondernemingen in Nederland verschillende mogelijkheden. De belangrijkste zijn een buitengerechtelijke schuldregeling, de WHOA en surseance van betaling.
De WHOA vormt het meest uitgebreide wettelijke herstructureringsinstrument. Hiermee kan een onderneming buiten faillissement een bindend akkoord aan schuldeisers en aandeelhouders opleggen. Surseance van betaling biedt tijdelijk uitstel van betaling, maar heeft een beperktere functie en wordt in de praktijk minder vaak toegepast.
Gebruikte bronnen: Artikel 42a Faillissementswet, artikel 214 lid 1 Faillissementswet, artikel 215 lid 1 Faillissementswet, artikel 218 lid 2 Faillissementswet, artikel 252 Faillissementswet, artikel 370 lid 1 Faillissementswet, artikel 371 lid 1 Faillissementswet, artikel 373 lid 1 Faillissementswet, artikel 376 lid 1 Faillissementswet, artikel 379 lid 1 Faillissementswet, artikel 383 lid 1 Faillissementswet, artikel 385 Faillissementswet, ECLI:NL:RBAMS:2024:4424, ECLI:NL:RBDHA:2026:700, ECLI:NL:RBNNE:2026:820, ECLI:NL:RBROT:2025:4555, ECLI:NL:RBDHA:2025:3043, ECLI:NL:RBZWB:2024:9378, ECLI:NL:HR:2022:328 (AHG/Pensioenfonds H C), Vriesendorp & Salah, De WHOA: een nieuw herstructureringsinstrument.
Over de auteur
Dit artikel is geschreven door Nikita van Boom, oprichter van Virtulaw.
Virtulaw is de strategische partner voor online zichtbaarheid van advocatenkantoren. Van juridische content en social media tot SEO en SEA.