Aangehouden door de politie? Dit gebeurt er daarna
Aangehouden worden is ingrijpend. Voor veel verdachten en hun naasten is het niet duidelijk wat er direct daarna gebeurt. Toch verloopt deze eerste fase van een strafzaak niet willekeurig. De politie en het Openbaar Ministerie moeten zich houden aan vaste regels en termijnen. Ook heeft een verdachte vanaf het begin belangrijke rechten, zoals het recht om te zwijgen en het recht op een advocaat.
In deze blog leggen wij in gewone taal uit wat er na een aanhouding meestal gebeurt, welke beslissingen daarna kunnen volgen en welke rechten een verdachte in deze fase heeft.
De eerste stap: voorgeleiding na de aanhouding
Na een aanhouding wordt een verdachte niet zomaar vastgehouden zonder verdere controle. Hij of zij wordt zo snel mogelijk voorgeleid aan een hulpofficier van justitie.
De hulpofficier van justitie beoordeelt de omstandigheden van de aanhouding en beslist onder meer of de verdachte kan worden opgehouden voor onderzoek of moet worden vrijgelaten.
Ophouden voor onderzoek: kort vasthouden voor onderzoek
Na de voorgeleiding kan worden besloten om de verdachte op te houden voor onderzoek. Dat is een korte vorm van vrijheidsbeneming die bedoeld is om eerste onderzoeksstappen uit te voeren, zoals het verhoren van de verdachte, het vaststellen van de identiteit of ander noodzakelijk onderzoek.
De wet stelt hiervoor duidelijke termijnen. Voor misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, mag een verdachte maximaal negen uur worden opgehouden voor onderzoek. In andere gevallen geldt een maximum van zes uur. De uren tussen 00.00 uur en 09.00 uur tellen daarbij niet mee.
Inverzekeringstelling: langer vasthouden kan niet altijd
Soms is meer tijd nodig voor het onderzoek. In dat geval kan de hulpofficier van justitie besluiten tot een inverzekeringstelling. Dat is een zwaardere maatregel dan het ophouden voor onderzoek en is alleen toegestaan bij strafbare feiten waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten.
Een inverzekeringstelling duurt maximaal drie dagen en kan eenmaal met maximaal drie dagen worden verlengd. Daarbij gelden strikte wettelijke voorwaarden. De verdachte moet bovendien worden geïnformeerd over de reden van de vrijheidsbeneming en over zijn of haar rechten.
De rechter-commissaris beoordeelt een langere vrijheidsbeneming
Wanneer het Openbaar Ministerie vindt dat een verdachte na de inverzekeringstelling langer moet worden vastgehouden, kan het de rechter-commissaris verzoeken om bewaring te bevelen.
De rechter-commissaris beoordeelt vervolgens of bewaring is toegestaan. Daarbij wordt onder meer gekeken of aan de wettelijke voorwaarden voor voorlopige hechtenis is voldaan. Als bewaring wordt bevolen, kan daarna eventueel nog gevangenhouding volgen.
Welke rechten heeft een verdachte direct na de aanhouding?
Een verdachte heeft vanaf het eerste moment belangrijke rechten. Zo moet duidelijk worden gemaakt waarvan hij of zij wordt verdacht. Ook moet de verdachte worden gewezen op zijn of haar rechten.
Een van de belangrijkste rechten is het zwijgrecht. Een verdachte hoeft geen antwoord te geven op vragen van de politie. Voordat een verhoor begint, moet de politie de verdachte hierop wijzen. Dit wordt ook wel de cautie genoemd.
Daarnaast heeft een verdachte recht op rechtsbijstand. Dat betekent dat een advocaat kan worden geraadpleegd en dat in veel gevallen recht bestaat op bijstand tijdens het politieverhoor. Juist in deze vroege fase is dat belangrijk, omdat verklaringen die worden afgelegd later een belangrijke rol kunnen spelen in de strafzaak.
Afhankelijk van de situatie kan een verdachte daarnaast recht hebben op een tolk of recht op dat een familielid of een ander contactpersoon over de aanhouding wordt geïnformeerd.
Waarom zijn deze regels zo belangrijk?
De periode direct na een aanhouding is vaak bepalend voor het verdere verloop van een strafzaak. In korte tijd worden verhoren afgenomen, verklaringen vastgelegd en beslissingen genomen over een eventuele verdere vrijheidsbeneming.
Daarom kent de wet duidelijke regels en waarborgen. Die beschermen de verdachte tegen willekeur en zorgen ervoor dat de overheid zorgvuldig handelt. Deze bescherming volgt niet alleen uit het Nederlandse strafprocesrecht, maar ook uit Europese regels over informatie, rechtsbijstand en het recht op een eerlijk proces.
Praktisch overzicht: wat gebeurt er meestal?
In de meeste strafzaken verloopt de eerste fase als volgt:
- aanhouding door de politie;
- voorgeleiding aan een hulpofficier van justitie;
- eventueel ophouden voor onderzoek;
- politieverhoor, waarbij de verdachte vooraf wordt gewezen op het zwijgrecht (de cautie) en in beginsel toegang heeft tot een advocaat;
- eventueel een inverzekeringstelling;
- indien het Openbaar Ministerie verdere vrijheidsbeneming noodzakelijk vindt, een verzoek aan de rechter-commissaris om bewaring te bevelen;
- eventueel bewaring;
- eventueel gevolgd door gevangenhouding.
Niet iedere strafzaak doorloopt al deze stappen. Soms wordt een verdachte na het eerste onderzoek vrijgelaten. In andere gevallen volgt een langere periode van voorlopige hechtenis.
Bronnen:
- Wetboek van Strafvordering (regels over aanhouding, ophouden voor onderzoek, inverzekeringstelling, cautie, rechtsbijstand en voorlopige hechtenis);
- Richtlijn 2012/13/EU betreffende het recht op informatie in strafprocedures;
- Richtlijn 2013/48/EU betreffende het recht op toegang tot een advocaat in strafprocedures;
- Rechtspraak van de Hoge Raad over verhoorbijstand en rechtsbijstand;
- Rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens over vrijheidsbeneming, informatie bij arrestatie en het recht op een eerlijk proces.
Conclusie
Na een aanhouding begint direct een juridisch zorgvuldig gereguleerde fase. De politie en het Openbaar Ministerie mogen een verdachte niet onbeperkt vasthouden of verhoren. Er gelden wettelijke termijnen, rechterlijke controle en belangrijke rechten die de positie van de verdachte beschermen.
Juist daarom is het belangrijk dat een verdachte weet wat er gebeurt en welke rechten hij of zij heeft. Voor verdachten, familieleden en andere betrokkenen kan kennis van deze eerste stappen veel duidelijkheid geven.
Over de auteur
Dit artikel is geschreven door Nikita van Boom, oprichter van Virtulaw.
Virtulaw is de strategische partner voor online zichtbaarheid van advocatenkantoren. Van juridische content en social media tot SEO en SEA.