Wanneer is een werkgever aansprakelijk voor letselschade op de werkvloer?
Een bedrijfsongeval kan grote gevolgen hebben. Een val van een ladder, een ongeval met een machine of langdurige blootstelling aan gevaarlijke stoffen kan leiden tot lichamelijk letsel, psychische klachten en inkomensverlies. In veel gevallen rijst dan de vraag: is mijn werkgever aansprakelijk voor de schade?
In deze blog leggen wij uit wanneer een werkgever aansprakelijk is voor letselschade op de werkvloer, welke zorgplicht op de werkgever rust en welke uitzonderingen de wet kent.
Wanneer is een werkgever aansprakelijk voor letselschade?
Een werkgever is in beginsel aansprakelijk voor letselschade die een werknemer tijdens het werk oploopt wanneer de werknemer schade heeft geleden in de uitoefening van zijn werkzaamheden. De werkgever kan alleen aan aansprakelijkheid ontkomen wanneer hij aantoont dat hij zijn wettelijke zorgplicht is nagekomen of dat de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer (artikel 7:658 BW).
De werknemer hoeft alleen aan te tonen dat hij schade heeft geleden tijdens zijn werkzaamheden. Vervolgens is het aan de werkgever om te bewijzen dat hij alles heeft gedaan wat redelijkerwijs van hem mocht worden verwacht om het ongeval te voorkomen.
De zorgplicht van de werkgever
De zorgplicht staat in artikel 7:658 BW. Een werkgever moet ervoor zorgen dat de werkplek, de machines, gereedschappen en andere hulpmiddelen veilig zijn. Daarnaast moet de werkgever passende veiligheidsmaatregelen nemen en duidelijke instructies geven, zodat werknemers hun werk veilig kunnen uitvoeren en zo veel mogelijk wordt voorkomen dat zij tijdens hun werk schade oplopen (ECLI:NL:HR:2014:3519 (Pelowski/BTS).
Van een werkgever mag een hoog veiligheidsniveau worden verwacht. Daarbij spelen onder meer een rol:
- het veilig inrichten van de werkplek;
- het beschikbaar stellen van veilige arbeidsmiddelen;
- het geven van duidelijke instructies;
- het treffen van passende veiligheidsmaatregelen;
- het houden van toezicht op de naleving van veiligheidsvoorschriften.
Artikel 7:658 BW creëert geen risicoaansprakelijkheid (ECLI:NL:HR:2014:3519 (Pelowski/BTS). Dit betekent dat een werkgever niet automatisch aansprakelijk is voor ieder ongeval op de werkvloer. Wel ligt de lat hoog: een werkgever kan zich niet snel aan aansprakelijkheid onttrekken.
Welke omstandigheden wegen mee?
Of een werkgever aan zijn zorgplicht heeft voldaan, hangt af van de omstandigheden. De rechtspraak kijkt naar:
- de aard van de werkzaamheden;
- de kans dat een ongeval ontstaat;
- de ernst van de mogelijke gevolgen;
- hoe eenvoudig veiligheidsmaatregelen konden worden genomen;
- het ervaringsfeit dat werknemers niet altijd even voorzichtig handelen.
Daarom zijn algemene waarschuwingen of alleen een veiligheidsprotocol op papier vaak onvoldoende. Doorslaggevend is of de werkgever daadwerkelijk passende maatregelen heeft getroffen, duidelijke instructies heeft gegeven én toezicht heeft gehouden op de naleving daarvan.
De Arbowet speelt een belangrijke rol
De Arbowet geeft een nadere invulling aan de zorgplicht van de werkgever. Zo bepaalt artikel 3 dat een werkgever moet zorgen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Daarnaast is een werkgever onder meer verplicht om:
- arbeidsrisico's schriftelijk in kaart te brengen in een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E);
- een plan van aanpak op te stellen;
- werknemers doeltreffend voor te lichten en te instrueren;
- toezicht te houden op de naleving van veiligheidsvoorschriften en het gebruik van beschermingsmiddelen.
Schending van de Arbowet leidt niet automatisch tot aansprakelijkheid, maar het kan wel een belangrijke aanwijzing vormen de zorgplicht is geschonden.
Wanneer is een werkgever niet aansprakelijk?
Een werkgever is niet automatisch aansprakelijk voor ieder arbeidsongeval.
De werkgever kan aan aansprakelijkheid ontkomen wanneer hij kan aantonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan of wanneer de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer.
Van bewuste roekeloosheid is echter niet snel sprake. Volgens de rechtspraak is daarvan alleen sprake wanneer de werknemer zich tijdens de onmiddellijk aan het ongeval voorafgaande gedraging daadwerkelijk bewust was van het roekeloze karakter van zijn handelen (ECLI:NL:HR:1996:ZC2142 (Pollemans/Hoondert). Een moment van onoplettendheid of het niet opvolgen van een instructie is daarvoor op zichzelf onvoldoende. De uitzondering wordt daarom terughoudend toegepast.
Praktische vuistregel
In de praktijk zal een werkgever vaak aansprakelijk zijn wanneer aan de volgende voorwaarden is voldaan:
- de werknemer heeft letsel of andere schade geleden;
- de schade is ontstaan tijdens de uitoefening van de werkzaamheden;
- de werkgever kan niet aantonen dat hij voldoende heeft gedaan aan risico-inventarisatie, een veilige inrichting van de werkplek, passende veiligheidsmaatregelen, duidelijke instructies en adequaat toezicht.
Algemene waarschuwingen of het enkel beschikken over veiligheidsdocumenten zijn doorgaans onvoldoende. Doorslaggevend is of de werkgever, gelet op de concrete omstandigheden, daadwerkelijk passende maatregelen heeft getroffen en erop heeft toegezien dat deze werden nageleefd.
Conclusie
Een werkgever is in beginsel aansprakelijk voor letselschade op de werkvloer wanneer een werknemer tijdens zijn werkzaamheden schade lijdt en de werkgever niet kan aantonen dat hij aan zijn wettelijke zorgplicht heeft voldaan. Die zorgplicht is ruim en omvat niet alleen het geven van instructies, maar ook het treffen van passende veiligheidsmaatregelen en het houden van toezicht. Hoewel de wet geen absolute veiligheid verlangt, stelt de rechtspraak hoge eisen aan werkgevers. Een beroep op de uitzondering van opzet of bewuste roekeloosheid slaagt daarom slechts in uitzonderlijke gevallen.
Heeft u letselschade opgelopen tijdens uw werk of wilt u weten of uw werkgever aansprakelijk kan worden gehouden? Dan is het verstandig om uw situatie juridisch te laten beoordelen. Iedere zaak is anders en de beoordeling hangt af van de specifieke omstandigheden van het geval.
Over de auteur
Dit artikel is geschreven door Nikita van Boom, oprichter van Virtulaw.
Virtulaw is de strategische partner voor online zichtbaarheid van advocatenkantoren. Van juridische content en social media tot SEO en SEA.